GOUD
1. WAT IS GOUD?
Goud
Goud is een glimmend en geelkleurig metaal. Omdat het heel moeilijk is om
het te vinden en het veel waard is, noemen we het een edelmetaal.
Zilver is net al goud ook een edelmetaal. Bijna iedereen zou goud wel willen
hebben, omdat het mooi en heel erg duur is.
Bijna alle metalen hebben een glans die licht weerkaatst, en het bijzondere
aan goud is, dat het die glans nooit kwijtraakt.
Veel gouden munten uit de Romeinse Tijd hebben nog steeds hun geelkleurige
glans.
Smeltpunt
Goud smelt bij 1062 graden Celsius. Het
wordt vaak tot het smeltpunt verhit, om er baren(goudstaven) van te maken. Goud heeft een
dichtheid die 19,3 keer zo groot is als water en 3 keer zo groot als ijzer.
2. GOUDGEHALTE
Bij sieraden spreken we van karaten. Als
je weet hoeveel karaat goud in een sieraad zit, weet je dus ook hoe zuiver het
goud is. Als het goud 24 karaats
is, is het helemaal zuiver. Helemaal zuiver goud wordt nooit bij sieraden
gebruikt. Het zou veel te snel
afslijten, omdat het erg zacht is.
In Nederland kennen we drie goudgehalten:
-14 karaats, dat wil zeggen 14 24ste deel
is
goud.
De rest (10 24ste deel) is van een ander metaal, bijv. zilver.
-18 karaats
-20 karaats
3. VINDPLAATSEN
Goudmijnen
Op sommige plaatsen op de wereld wordt
goud in de grond gevonden. Tussen dikke lagen steen liggen
heel dunne laagjes steen waar goud doorheen zit. Je
kunt goud niet zomaar uit de grond halen, als je een kuil graaft. Het goud zit
meestal heel erg diep in de grond. Daarom
worden door mensen mijnen gemaakt. Diep
onder de grond worden gangen gegraven. Eerst gangen, die van boven naar
beneden gaan. Zo'n gang heet een schacht. De
mijnwerkers gaan met een lift door de schacht naar de zijgangen onder de
grond. Diep in de grond hakken
mijnwerkers het goudgesteente los. De
brokken steen worden daarom fijngemalen tot alles gruis is. Daarna worden de
kleine stukjes goud uit het gruis
gezocht.
Rivieren
Niet alleen in mijnen wordt goud gevonden.
Op de boden van sommige rivieren ligt ook goud. Als de rivier hard stroomt,
schuurt het water steeds een klein beetje van de grond of rotsen af. Die
weggeschuurde grond heet slib. Soms
zit er goud tussen slib. Kleine korreltjes of klompjes goud worden dan door
het rivierwater meegenomen. Op de
plaatsen waar het rivierwater langzaam stroomt, zakken het slib en de stenen
naar de bodem. Met een
baggermachine wordt het slib uit de rivier opgegraven. Het slib hoeft niet
meer fijngemalen te worden. De
kleine stukjes goud kunnen zo uit het slib gezocht worden.
In de fabriek
In de fabriek wordt het zuivere goud heel
warm gemaakt. Dat gebeurt in grote ovens. Als
goud warm gemaakt wordt, wordt het zacht. Zelfs zo zacht dat het vloeibaar
wordt. Het vloeibare goud loopt uit
de oven en komt in een goot terecht. Door de goot komt het vloeibare goud in
vormen. Als het goud daar weer koud
wordt, wordt het hard. De stukken goud kunnen dan uit de vormen getild worden.
Een stuk goud ziet er dan net uit als een
plat brood. Zo'n gouden brood noemen we een baar.
Vindplaatsen
Jaarlijks
wordt er ruim 1½ miljoen kilo goud gevonden. Dat lijkt erg veel, maar goud
is heel zwaar. Die 1½ miljoen
kilo goud kun je bijvoorbeeld opbergen in een grote schuur van ongeveer vijf
meter breed, acht meter lang en
bijna twee meter hoog. Dat goud levert een onvoorstelbare hoeveelheid geld op.
Voor 1 ounce (Engelse maat = 31,1 gram)
moest men in januari 1980 meer dan 700 euro betalen. Zo'n
ounce is niet meer dan een "mespuntje" goud. Het
meeste goud wordt gevonden in Zuid-Afrika (50% van al het goud dat gevonden
wordt). Dan komen de vormalige Sovjet Unie landen(21%), Canada(8%), de Verenigde Staten (%) en
Australie (2%). In Nederland wordt
geen goud gevonden.
4. GESCHIEDENIS
We weten niet wie voor het eerst goud
gevonden heeft. Goud is waarschijnlijk het allereerste metaal, dat
mensen leerden kennen.
Het graf van Toetanchamon
We
vermoeden dat de Egyptenaren zijn begonnen met het zoeken en gebruiken van
goud. Het Egyptische woord nub
betekent goud. Ook toen het goud in Egypte op was, haalden ze het uit Klein
Azie. Veel gouden voorwerpen werden
in 1923 gevonden. Ze ontdekten toen
het graf van Toetanchamon. Toetanchamon
was een farao die in de veertiende eeuw voor Christus leefde. In
zijn graf vond men een schat van goud, edelstenen en kunstwerken. Heel bekend
is het gouden dodenmasker.
De azteken en de Inca's
Niet alleen de Egyptenaren zijn begonnen
met goud te delven. Toen de Spanjaarden Amerika in hun bezit hadden, troffen
ze daar veel goud aan. In 1518 kwam de Spanjaard Cortez met een leger van
zeshonderd man in Mexico aan. Hij
trok het binnenland in en slaagde erin de Aztekenkoning Montezuma de 2e te
verslaan. Hij sleepte een onnoemelijke
hoeveelheid goud van de Azteken naar Spanje. Pizarro
nam de Incakoning gevangen en wilde een losprijs. Die losprijs bestond uit het
vullen met goud van een kamer, waarin
de Incakoning gevangen zat. Ze moesten alle gouden voorwerpen omsmelten tot
staven.
De goldrush
Goud trekt veel mensen aan. Dat bleek wel
in 1848 in de Verenigde Staten. John Sulter, een Amerikaan, was
bezig met het bouwen van een zaagmolen. Zijn helper, James Marshall, zag bij
toeval dat er wat gele stukken
metaal tussen het grind dat uit de rivier kwam zat. Natuurlijk werden ze
ontzettend nieuwsgierig. Ze hadden
zomaar wat goudklompjes, ook wel nuggets genoemd, ontdekt. Die ontdekking had
grote gevolgen. Meer dan veertig
duizend avonturiers uit alle delen van Amerika en Europa gingen op zoek naar
goud. Nog erger was het toen er in
1896 goud gevonden werd in Klondike (een plaats in Alaska). De
"jacht op goud", in het Engels heet het de "goldrush", heeft
heel wat vechtpartijen opgeleverd. Maar er waren niet alleen goldrushes
in Amerika, maar ook in Australië.
5. DE GOUDEN STANDAARD
Ieder land kan een bepaalde hoeveelheid
goud omzetten in biljetten. Dus in papiergeld. Tot
1930 was het de gewoonte, dat er in een land evenveel goud in de kluis van de
regering lag als er papiergeld in
gebruik was. Tussen de eerste en de tweede wereldoorlog bleek eigenlijk al
snel, dat dit niet langer ging,
omdat er te weinig papiergeld was. Ook als de schatkist van het land leeg was,
werden er nog steeds bankbiljetten
gedrukt. Elk land heeft een
bepaalde hoeveelheid goud. Dat goud wordt bijvoorbeeld gebruikt om een ander
land mee te betalen. Ongeveer de
helft van al het goud dat op de wereld gevonden is, bevindt zich in de kluizen
van de Verenigde Staten in Fort Knox. Tegenwoordig
gebruikt men de Gouden Standaard niet meer, omdat
het heel moeilijk is om evenveel biljetten als goud te hebben. Lees meer over
goudstaven-goudstukken op
http://www.goudstaven-goudstukken.be/ .
6. GOUD IN GEBRUIK.
Als iemand aan goud denkt, denkt hij
het eerst aan sieraden zoals ringen, armbanden en kettingen. Maar
bijna niemand weet, dat van al het goud, maar een heel klein deel daar voor
gebruikt wordt.
Goud als sieraad
Eeuwen geleden ontdekten de mensen dat je
goud heel goed kan bewerken. Het is
het zachtste van alle metalen. Daarom zijn sieraden ook nooit van zuiver goud.
Het kan gemakkelijk worden gesmolten.
Van een paar milligram goud kun je
honderden meters lange gouden draden trekken en
heel dunne plaatjes maken die veel dunner zijn dan een bladzijde uit een boek.
Dit wat het begin om gouden juwelen te
gaan vervaardigen
Bladgoud
Als je een klompje goud heel erg plet,
houd je heel dun bladgoud over. Met
bladgoud worden veel gouden voorwerpen versierd, zodat het lijkt alsof het
helemaal van goud is. Met een kopje
goud net zo groot als een pruim, kun je een hoeveelheid bladgoud maken ter
grootte van een tennisbaan.
Goudsmid
De goudsmid maakt sieraden. Hij moet om te
kunnen werken natuurlijk goud hebben. Als hij het heeft ontvangen kan
de goudsmid aan het werk. Hij maakt
eerst een tekening van het sieraad dat hij gaat maken. Dat smelt hij het goud
in een smeltbakje. Hij mengt het
goud met bijvoorbeeld zilver of koper. Dit mengen van verschillende metalen
heet legeren. Dit wordt gedaan
(zoals ik al eerder heb verteld heb) omdat het anders niet stevig is. Als
het mengsel afgekoeld is, wordt het bewerkt.
Het waarborginstituut
De goudsmid kan natuurlijk niet zomaar
zijn sieraad verkopen. Hij zet eerst zijn meesterteken in. Dat
is een teken om te bewijzen dat hij het sieraad heeft gemaakt. En daarna gaat
hij naar de Rijkskeurkamer, het
waarborginstituut. Daar wordt zijn
sieraad bekeken door essayeurs (controleurs van het Rijk). Zij
keuren het sieraad. Ze kijken of het goudgehalte wel goud is en of er wel
precies de opgegeven hoeveelheid goud in zit. Als
dat allemaal goed is, dan zetten ze er het keurmerk in (bijvoorbeeld 14
karaats), een merkteken van het
kantoor waar de keuring is uitgevoerd en het jaartal waarin hij is gekeurd.
Bij het waarborginstituut kennen ze alle
meestertekens van alle goudsmeden. Dus ze weten altijd wie het sieraad heeft
gemaakt.
De edelsmidschool
Je kunt op verschillende manieren goud- of
zilversmid worden. Dat kan op de kunstacademie, maar ook op een paar andere
scholen zoals in de stad Schoonhoven. Schoonhoven
is heel bekend. Daar begon men al in 1863 met het opleiden van goud- en
zilversmeden. Er staat daar een
middelbaar technische school, waar je opgeleid kunt worden tot goud- of
zilversmid. Die opleiding duurt
vier jaar. Na het eerste jaar kun je kiezen of je goud- of zilversmid wilt
worden, of juwelier, uurwerkmaker
of graveur. De leerlingen leren daar hun beroep, maar ze mogen ook een jaar
in de praktijk werken. Daarna
krijgen ze hun diploma. De school Schoonhoven heeft een eigen meesterteken.
In de voorwerpen die op deze school worden
gemaakt staat S.V.S. dat betekent Stichting Vakschool Schoonhoven. De
leerlingen werken niet altijd met goud en zilver. In
het tweede jaar werken ze met zilver. In het derde jaar pas met goud. Ze leren
ook boetseren, tekenen en
versieringstechnieken. Maar ze krijgen ook les in scheikunde, edelsteenkunde
en handelsvakken.
Zien met goud
Goud glimt zo, omdat het bijna al het
licht weerkaatst. Een super dun laagje goud is genoeg om de zonnestralen te
weerkaatsen. Goud wordt veel
gebruikt in de ramen van moderne kantoorgebouwen, in
helmen van astronauten en op cockpitramen van vliegtuigen om de hitte tegen te
houden. Lees meer over gouden juwelen in onze
http://www.gouden-juwelen.com
In de ruimte
Veel ruimtevaartdeskundigen doen onderzoek
naar infrarode beelden in de ruimte. Voor het maken van die beelden gebruiken
wetenschappers enorme telescopen die gevoelig zijn voor infraroodstraling.
De spiegels van deze telescopen zijn
gemaakt van zuiver goud om ervoor te zorgen dat een grote hoeveelheid infraroodstraling
wordt weerkaatst.
Goud als medicijn
Goud wordt gebruikt bij behandelingen van
bepaalde ziektes en bij het opsporten van de oorzaken van een ziekte. Al
heel lang willen de mensen weten, of goud ook genezende krachten heeft.
Het was in Europa een veel gebruikt middel
tegen zweren en gewrichtsontsteking. De afgelopen 150 jaar zijn artsen veel
bezig geweest met onderzoek doen
naar genezende krachten van goud en om nieuwe geneeswijzen te ontwikkelen waar
goud bij gebruikt wordt.
7. WETENSWAARDIGHEDEN
Maankiekje
Neil Armstrong, de eerste man op de maan,
was de enige die tijdens de vlucht van de Apollo 11 een camera had. De
camera zat vast aan de voorkant van zijn ruimtepak, zodat hij geen foto's van
zichzelf kom maken. Maar toch is er
een foto waar hij op staat. Hij maakte een foto van de astronaut die met hem
meeging naar de maan, en doordat
hij een dun beschermlaagje goud op zijn helm had, staat hij toch gereflecteerd
op de helm op de foto.
Pyriet
Veel goudzoekers vergissen zich als ze op
zoek zijn naar goud. Ze vinden pyriet, maar denken dat ze goud hebben
gevonden. Dat is ook niet zo raar,
want pyriet lijk namelijk heel erg op goud. Het heeft ook een gele glans, maar
is heel harder en bronzer dan goud.
Bevroren goud
Er wordt tegenwoordig in elk werelddeel
goud gewonnen. Maar niet op de Zuidpool. Ze mogen daar geen goud onder de
dikke ijslaag vandaag halen. Onderzoekers
zeggen namelijk dat er onder die dikke laag heel veel goud ligt.
Wit en roodgoud
Je hebt al kunnen lezen dat goud meestal
met zilver wordt vermengd. Zilver
maakt goud minder geel. Door 25%
platina aan goud toe te voegen ontstaat
witgoud. Witgoud is goud dat een
beetje zijn gele kleur heeft verloren. Roodgoud ontstaat bij het mengen van
goud met koper. Roodgoud zie je erg
veel in landen rond de Middellandse Zee.
Dit was mijn spreekbeurt.